Inleiding
In het bruisende hart van Antwerpen ligt een nieuwe parel: Zuidpark. Dit 7 hectare grote park, gelegen op de Gedempte Zuiderdokken, is niet alleen een groene oase voor bewoners en bezoekers, maar heeft ook internationale erkenning gekregen door het winnen van twee prestigieuze prijzen in 2025: de Prijs Publieke Ruimte en de Publieksprijs in de categorie ‘Stedelijk’. Zuidpark is een schoolvoorbeeld van hoe stedelijke ruimtes kunnen worden omgevormd tot duurzame, groene plekken die de levenskwaliteit van een stad significant verbeteren. In dit artikel duiken we in de geschiedenis, kenmerken, duurzaamheidsaspecten en de impact van dit bijzondere park.
Geschiedenis: Van Parkeerplaats naar Park
Tot voor kort was de locatie van Zuidpark bekend als een grote parkeerplaats, de Gedempte Zuiderdokken. In 1969 werden de Zuiderdokken gedempt, en het gebied werd een stenen plein, voornamelijk gebruikt voor parkeren en occasioneel voor evenementen. Eeuwenlang stond hier een indrukwekkende citadel, het Zuidkasteel, dat Antwerpen beschermde tegen vijandige aanvallen. In 1874 werd de citadel gesloopt, en het gebied kreeg een meer utilitaire functie.
In 2015 besloot de stad Antwerpen, in samenwerking met AG Vespa, om dit gebied te transformeren in een park met ondergrondse parkeergarages. Een ontwerpwedstrijd werd uitgeschreven, gewonnen door het team van Tractebel, ADR Architects, Georges Descombes, Les Eclairistes Associés en Erik De Waele. De aanleg van het park gebeurde in drie fasen, met de laatste fase voltooid in het voorjaar van 2024. Op 17 mei 2024 werd Zuidpark feestelijk geopend, een mijlpaal voor de stad.
Kenmerken en Faciliteiten
Zuidpark is ontworpen als een veelzijdige groene ruimte die iets biedt voor iedereen. Het park, gelegen tussen de Scheldestraat en de Wapenstraat boven het voormalige Kooldok, telt een indrukwekkende lijst aan faciliteiten:
| Faciliteit | Details |
|---|---|
| Grootte | 7 hectare |
| Bomen | 450 nieuwe bomen, 123 bestaande bomen |
| Planten | 110.000 nieuwe planten |
| Speeltuinen | 3 nieuwe speeltuinen |
| Speelfontein | 1, gelegen op het Museumplein |
| Hondenloopzone | 1, voor vrij rondlopende honden |
| Samentuinen | 2, elk 270 m², voor gemeenschappelijk tuinieren |
| Sportveld | 1, voor sportieve activiteiten |
| Pleinen | 3 (Waterpoortplein, Museumplein, Scheldeplein) voor evenementen |
| Pergola | 1, gerestaureerde hangar van de Scheldekaaien, met ruimte voor een buitenklas |
Deze faciliteiten maken Zuidpark een inclusieve plek waar gezinnen, sporters, natuurliefhebbers en buurtbewoners samenkomen. De drie pleinen bieden ruimte voor middelgrote evenementen, kunstenfestivals en buurtevenementen, terwijl de pergola een unieke buitenklas vormt voor educatieve activiteiten.
Duurzaamheid en Waterbeheer
Een van de opvallendste kenmerken van Zuidpark is zijn focus op duurzaamheid, met name in waterbeheer. Vroeger hadden buurtbewoners vaak last van wateroverlast in hun kelders bij zware regenval. Zuidpark pakt dit probleem aan met innovatieve oplossingen:
| Waterbeheerfunctie | Details |
|---|---|
| Regenwaterbuffer | 7 miljoen liter, onder het centrale grasveld |
| Collectieve regenwaterput | 1,5 miljoen kubieke meter, onder het Waterpoortplein |
| Watertuinen | 2, elk 750 m², voor natuurlijke waterinfiltratie |
| Infiltratielijnen | Voor natuurlijke afvoer van regenwater |
Deze maatregelen maken Zuidpark niet alleen mooi, maar ook functioneel in de strijd tegen wateroverlast, een groeiend probleem in stedelijke gebieden. Ondanks deze inspanningen meldt VRT NWS dat er nog steeds wateroverlast voorkomt, maar de stad werkt actief aan oplossingen.
Annick De Ridder, schepen voor stadsontwikkeling en voorzitter van AG Vespa, benadrukte bij de opening:
“Dit Zuidpark is met 450 nieuwe bomen, 110.000 nieuwe planten, grote grasvelden, regenwaterbuffers en een regenwaterput van 1,5 miljoen kubieke meter het perfecte voorbeeld van de vergroening en verblauwing die we met elk stadsontwikkelingsproject nastreven.” (Openingsfeest Zuidpark)
Een Prijswinnend Project
De inspanningen om Zuidpark te creëren zijn niet onopgemerkt gebleven. Op 20 mei 2025 won Zuidpark de Prijs Publieke Ruimte en de Publieksprijs in de categorie ‘Stedelijk’ tijdens het Congres Publieke Ruimte in Brugge. De Publieksprijs werd bepaald door een stemming van 22 april tot 20 mei 2025, waarbij Zuidpark 2.895 van de 3.696 unieke stemmen ontving. Deze dubbele erkenning onderstreept de uitmuntende kwaliteit van het ontwerp en de positieve impact op de gemeenschap.
Impact op de Gemeenschap
Zuidpark is meer dan een park; het is een centrale ontmoetingsplek voor de lokale gemeenschap en bezoekers. Het biedt ruimte voor recreatie, ontspanning en sociale interactie, precies wat nodig is in een bruisende stad als Antwerpen. De inclusieve faciliteiten zorgen ervoor dat mensen van alle leeftijden en interesses er iets vinden. Van kinderen die spelen in de speeltuinen tot ouderen die genieten van een wandeling, Zuidpark brengt mensen samen.
De naam ‘Zuidpark’ werd gekozen na een publieke stemming in 2022, waarbij 2.895 Antwerpenaren voor deze naam stemden, een verwijzing naar de omliggende wijk Het Zuid (Naamgeving Zuidpark). Dit participatieve proces toont aan hoe betrokken de gemeenschap is bij dit project.
Conclusie
Zuidpark Antwerpen is een schitterend voorbeeld van hoe stedelijke ruimtes kunnen worden getransformeerd in duurzame, groene oases die de levenskwaliteit van bewoners verbeteren. Het winnen van de Prijs Publieke Ruimte en de Publieksprijs in 2025 is een testament aan de innovatieve benadering en het harde werk dat in dit project is gestoken. Ondanks uitdagingen zoals wateroverlast blijft Zuidpark een inspiratie voor andere steden die streven naar een duurzame en groene toekomst. Of je nu komt om te wandelen, te spelen, te sporten of te genieten van een evenement, Zuidpark biedt iets voor iedereen.
